Özgeçmiş

---

Özet: 

M.Ö. 8. yüzyıldan itibaren Kafkasya’nın jeopolitik dengelerinde kritik rol  üstlenmiş Cabak  Boyu 'nun tarihsel sürekliliği;  Urartu, Göktürk, Selçuklu ve Osmanlı dönemleri ekseninde, kurumsal ve akademik kaynaklara dayanarak incelenmistir,

1. Arkaik Temeller: Zabakha’dan Cabak’a (M.Ö. 8. Yüzyıl)

Tarihsel tapu, Demir Çağı Kafkasya’sına uzanır. Urartu kralları I. Argişti ve II. Sarduri’nin yıllıklarında, bugün gürcüce Cavaheti (Cabak Ülkesi) olarak bilinen bölge "Zabakha" olarak anılmaktadır . Kafkasya Cografyasinda B ve V harfleri birbiri yerine kullanildigindan boyun ismi yer yer cavak olarak da gecmekteysede kaşarlı Mahmut metinlerinden ve aile bireylerinin sözlü anlatımından kelimenin aslının cabak olduğunu anlamaktayiz. Türkiye de nüfus kayitlarinda bilgisayar sistemine gecildiginde dahi c harfi  ç olarak yer almıştır. Günümüzde bile sürekli değişim gösteren bu fonetik elbette yüzlerce yıl içinde da farkli cografyalada farklı şekillerde dillendirilmistir.

Bu isimlendirme, bölgeye "çaparak" (akın ederek) giren proto-Türk (İskit/Saka) unsurların yerel dildeki yankısıdır. Zamanla yaşanan ses evrimiyle (Z/C değişimi) Zabakha ismi, hanedanın günümüzdeki adı olan Cabak/Cavak formuna dönüşmüştür.

2. Orta Asya Bakiyesi ve Etimolojik Köken

I.yüzyılın en büyük dilbilimcisi Kaşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eserinde Orta Asya’daki "Çabak Gölü"nden ve bu boyun adını taşıyan bir balıktan bahseder , bu kayıt, hanedanın batıya göç etmeden önceki kadim yerleşimini ve totemik bağlarını kanıtlar. 

Ayrıca, bugün bölge dillerinde "hızlı/çevik" anlamına gelen "Çabuk/Çapuk" kelimesi, bu askeri elit tabakanın (Cabak beylerinin) "çapmak" (akın etmek) fiiliyle özdeşleşen karakterinden ilham almıştır.

3. Stratejik Üs: Şeytan Kalesi (Kacis-Cihe)

Cabak/Caklı     hanedanının idari ve askeri yönetim merkezi, Çıldır bölgesindeki sarp Şeytan Kalesi’dir. 

Tarihi kayıtlarda "Kacis-Cihe" (Şeytanların Kalesi) olarak geçen bu yapı, ulaşılamaz konumuyla hanedanın bölgedeki bağımsızlık ve direnç sembolü olmuştur. Kalenin stratejik konumu, hanedanın Kafkasya ticaret ve askeri yollarını denetlemesine imkan tanımıştır,

4. Selçuklu Dönemi ve Atabeylik Müessesesi

Sultan Alparslan’ın eşinin Cabak kökenli olması, aileyi Selçuklu imparatorluk yapısının merkezine taşımıştır. 

Bu hısımlıkla birlikte hanedan, bölgenin idaresini "Atabeylik" (Samtshe-Saatabago) sıfatıyla üstlenmiştir. 

Bölgedeki Kıpçak-Karapapak unsurlarıyla harmanlanan bu yapı, G/Y/K ses değişim yasasıyla "Atabekler Ülkesi" olarak anılmaya başlanmıştır.

5. Küresel Yayılım ve Balkan Hattı

Kıpçak boylarının bir kolu bu dönemde Balkanlar’a (Macaristan/Kunlar) göç ederken, ana kol Kafkasya’da Karapapak (Boraçalı) kimliğiyle varlığını sürdürmüştür.Gunumuzde özellikle Sırbistan, Karadag, Macaristan sınırlarında gorulen Cabak soyadi  bu boyun mensuplarına aittir.  Hanedanın askeri dehası sadece bölgeyle sınırlı kalmamış; Sultan Melikşah döneminde Emir Cabaki, Yemen ordu komutanı olarak atanarak hanedanın bir kolunu Arap Yarımadası’na taşımıştır 

6. Osmanlı Entegrasyonu: Mirza Çabak Bey

1514 yılında Yavuz Sultan Selim’e Çaldıran seferinde kritik iaşe ve strateji desteği sağlayan Mirza Çabak (Çabuk) Bey, hanedanın Selçuklu’dan Osmanlı’ya geçişteki rolünü mühürlemiştir. Bu sadakat neticesinde bölge, 1578’de kurulacak olan Çıldır Eyaleti’nin temelini oluşturmuş; yerel beyler "Yurtluk-Ocaklık" sistemiyle yönetimlerini Osmanlı sancağı altında sürdürmüşlerdir.

KAYNAKÇA VE ATIFLAR

• (1) Diakonoff, I. M., Urartian Inscriptions. (Zabakha bölgesi ve yerel beylikler üzerine arkeolojik veriler) .
• (2) Kaşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti't-Türk, (1072). ("Çabak" boyu ve coğrafyası üzerine etimolojik madde) .
• (3) Kırzıoğlu, M. F., Yukarı-Kür ve Çoruk Boylarında Kıpçaklılar, TTK Yayınları. (Caklı-Atabek hanedan evlilikleri ve Şeytan Kalesi’nin rolü üzerine) .
• (4) Kâtip Çelebi, Cihannüma. (Cavaheti ve Cabak Beyleri’nin coğrafi ve tarihi tasviri) .
• (5) Rasonyi, L., Tuna Havzasında Türklük. (Kıpçak-Kuman göç yolları ve Balkan-Kafkasya akrabalık bağları üzerine) .
• (6) Golden, P. B., The King's Dictionary: The Rasulid Hexaglot. (Kıpçak unsurların Yemen ve Ortadoğu yayılımı üzerine).
• (7) Eylemden Kimliğe Analizi, (Giriş Metni: "Çapmak" fiili ve askeri terminoloji üzerine etimolojik çıkarımlar).
• 8) Ardahan Valiliği ve Çıldır Kaymakamlığı Arşivleri, (Eyalet-i Çıldır’ın kuruluşu, Şeytan Kalesi ve Mirza Bey’in tarihi rolleri üzerine kurumsal veriler).